Nou op die lug

Kompas

19:30-20:00

Interaktief

Programme

TERUG

Musiekbonbons

Vorige Programme

Donderdag 6 Augustus 2020
21:10-22:00

Luister na ’n zarzuele van Frederico Chueca. Hy het geleef van 1846 tot 1908. Hy wou eers medisyne studeer, maar het later van plan verander. Hy het ‘n hele aantal volksmusiekstukke gekomponeer, waaronder ‘n versameling zarzuela. Dit is ‘n werk waar spraak en sang mekaar afwissel, byna soos ‘n operette. Hierdie soort werk is vernoem na 'n dorp op die Spaanse platteland.

Johann C. Frederich Bach is die vyfde seun van J.S. Bach. Hy het aanvanklik lesse geloop by sy beroemde pa. Hy het ook begin komponeer, maar steeds as musikant opgetree, veral as klawebordspeler. Hy het na Buckeburg verhuis waar hy later die konsertmeester van die orkes geword het. Daar word soms na hom verwys as die Buckeburg Bach. Luister na een van sy oratorios.

Die ander Bach wie se werk wat ook gehoor kan word, is Johann Ernst Bach. Hy is die seun van J.S. Bach se neef, Bernard Bach. Hy het ook klas geloop by sy oom. Hy het sy hele lewe en loopbaan in die stad, Eisenach, beoefen. Later het hy die kapelmeister geword. Luister na 'n deel uit 'n oratorio van hom.

Donderdag 30 Julie 2020
21:10-22:00

Luister na ’n orkesitem van die Engelse komponis, Frederic Curzon. Hy het as pianis en orrelis opleiding ontvang. Later het hy ook begin komponeer en dirigeer. Hy het veral ligte klassieke musiek gelewer vir rolprente, die radio asook vir die verhoog. Hy was op ‘n tyd die hoof van die bekende musiekuitgewer, Booysey en Hawkes.

Daar is ook ’n koorwerk uit die opera, DECEMBRISTS, wat eintlik DEKABRISTI in Russies is. Die komponis is Yuri Shaporin. Hy het ‘n groot begeerte gehad om die gebeure van die onsuksesvolle opstand teen Tsar Nicolas I van 1825 in ‘n opera uit te beeld. Die opera se titel dui die maand aan waarin die opstand gebeur het. Shaporin was ook ‘n skilder en musiekdirekteur in St. Petersburg en by die Bolshoi in Moskou.

Johann Berhard Bach (1676 – 1749) was die kleinneef van J.S. Bach. Sy pa en broer van J.S. Bach, Johann Aegidius Bach, het vir hom klas gegee. Hy het Eisenach verlaat en met ander komponiste en musikante te doen gehad waar hy baie ondervinding opgedoen het. Hy het later teruggekeer na Eisenach waar hy sy neef, Johann Christian Bach, as orrelis by die St. George Kerk in die stad opgevolg het. Hy het meestal orkessuites, koorwerk (in die vorm van korale), werke vir die klawesimbel en orrel nagelaat. Jy sal na ‘n deel uit een van sy orkessuites kan luister.    

Donderdag 23 Julie 2020
21:10-22:00

Luister na die bekende 'TIS THE LAST ROSE OF SUMMER, ‘n Ierse volksmelodie waarvan die komponis onbekend is. Die digter Thomas Moore (1779 – 1852) was gefassineer deur volksmusiek uit sy land, en het later die woorde vir die bekende lied geskryf. Hy het ook die lirieke vir THE MINSTREL BOY geskryf. Later het hy betrokke geraak by politiek en selfs lid geword van die United Irish Movement.

Schubert het sy Sonata vir Arpeggione en Klavier in A mineur, D. 821 in 1824 gekomponeer. Die soloinstrument was die arpeggione, ‘n sessnaar kitaarinstrument wat vandag nie meer gebruik word nie. Dit is ook die enigste werk vir die instrument wat Schubert gekomponeer het. Daar het sedertdien talle verwerkings vir ander instrumente verskyn, soos vir tjello en klavier, altviool en klavier en selfs fluit en klavier. Maar al die instrumente se beperkte registers maak dit moeilik om die arpeggionepartituur tot sy volle reg te laat kom. Die weergawe waarna jy kan luister, is vir vier kitare verwerk.

Franz Lizst het ‘n voorkeur gehad om ander komponiste se werke te verwerk. Daar is ’n lys van byna ‘n 100 komponiste wie se werk nadergetrek is en in ‘n nuwe klankkleur getooi is. Van die komponiste van wie se werk hy graag verwerk het, is Bach, Beethoven, Mendelssohn, Rossini  en selfs tydgenote soos Wagner en Von Weber. In hierdie program kan jy luister na Liszt se klavierverwerking van ‘n aria uit Rossini se LES SOIREES MUSICALES, wat uit ‘n stel van agt arias en vier duete bestaan. Ons luister na die eerste item in die versameling, LA PROMESSA.

Donderdag 16 Julie 2020
21:10-22:00

Luister na ’n werk van die Finse komponis, Aare Merikanto (1893 – 1958). Sy pa was die beroemde romantiese komponis, Oskar Merikanto. Die jong Aare het musiekopleiding in sy geboortestad, Helsinki, Leipzig, en Moskou gehad. Hy het vroeg in sy loopbaan as komponis redelik “rebels” voorgekom in musiekkringe, maar later sy styl aangepas om deel te vorm van die neoklassieke komponiste. Hy het enkele operas en simfonieë nagelaat, maar sy groot bydrae was kamermusiek en liedere. Sy ROMANSE is was oorspronklik vir soloklavier gekomponeer, maar in hierdie program luister ons na n verwerking vir tjello en klavier.

Teleman het drie volumes TAFELMUSIK gekomponeer. Dit is hoofsaaklik bedoel vir bankette, en die groep musikante wat dit uitgevoer het, was kamermusiekensembles, bv. ‘n klein groepie strykers, klawesimbel, en enkele houtblasers. Ander komponiste het ook die titel gebruik vir hulle kamermusiekwerke, maar dit was hoofsaaklik beperk tot die Barokperiode. :Luister na ’n deel uit Teleman se Volume 2 Tafelmusiek.

Schubert is bekend vir sy groot versameling liedere. Hy het die grondslag gelê vir talle ander komponiste, wat later in die kunslied sou spesialiseer. Die liedere is hoofsaaklik vir solostem en klavierbegeleiding. Schubert het die voorreg gehad om gedigte van die bekende Duitse digter, Goethe, te toonset. Hulle het goed saamgewerk. Schubert het ongeveer 80 van Goethe se gedigte getoonset. Hy het op 17 sy eerste toonsetting van ’n gedig uit Goethe se FAUST gedoen. Baie kenners meen sy toonsetting van die gedig, GRETCHEN AM SPINNRADE, is sy beste werk in hierdie genre.

Die Franse komponis, Reynaldo Hahn (1874 tot 1947), is in Venezuela gebore. Hy het as komponis en dirigent uitgeblink, maar ’n groot liefde gehad vir salonmusiek. Hy het talle liedere gekomponeer en het dit dikwels self uitgevoer. Hy was ook ‘n opgeleide sanger. Sy REVERIE sal in die program gehoor kan word.  Barbara Hendricks voer dit uit.

Donderdag 9 Julie 2020
21:10-22:00

Luister na ’n werk van Johann Michael Bach. Dit is belangrik dat die datums van die Duitse komponis bekyk word: 1648 tot 1694. Hy kan maklik verwar word met ’n ander Johann Michael Bach wat geleef het van 1745 tot 1830. Sommige musiekskrywers verwys na die eerste J.M. Bach as die Gernerer Bach, en die een wat later geleef en werk het as die Wupperthaler J.M Bach. Bach was die neef van Johann Sebastian Bach. Baie van sy werk het destyds verkeerdelik onder die naam van die meer bekende J.S. Bach verskyn. J. Michael Bach het veral orrelwerke rn kantatas gekomponeer. Hy het ook instrumente gebou, soos die klawesimbel.

Ons gaan ook luister na ’n verwerking deur die Spaanse komponis, Pablo de Sarasate, van temas uit Bizet se Carmen. Die  verwerkings is vir viool en klavier bedoel. In die program word die 12-jarige Sarah Chang begelei deur Sandra Rivers. Die jong Sarah het reeds op sesjarige ouderdom haar eerste professionele opname gemaak.  Wat verstommend is, is dat sy met slegs twee dae kennisgewing, voorberei het om as solis van een van Paganinni se vioolkonsrte saam met die New Yorkse Filharmoniese Orkes o.l.v die legendariese Zubin Metha op te tree. Sarah het nie eens tyd gehad om met die orkes te oefen voor die uitvoering nie. Nodeloos om te sê, die gehoor was aan haar voete. Sy het veel later ook besoek afgelê in Suid-Afrika en gehore betower met haar uitsonderlike talent.

Donderdag 2 Julie 2020
21:10-22:00

Luister na twee Ierse liedere wat Robert White voordra. Prinses Grace van Monaco het destyds besluit om musiek uit haar land van herkoms, Ierland, na te vors, bewaar en bevorder. ’n Afdeling van die koninklike biblioteek in Monte Carlo het deel gevorm van die projek, en manuskripte uit alle dele van die wêreld word daar hanteer en geberg. Na die tragiese dood van Prinses Grace, het die Britse pianis, Moura Lympany, vir Robert White genooi om as tenoor op te tree om ‘n wens van die ontslape prinses na te kom: om ‘n groepe Ierse liedere wat Prinses Grace self uitgesoek het, op te neem. Twee van die liedere sal gehoor kan word.

Dominico Scarlatti is die seun van Allessandro Scarlatti. Hy het geleef van 1685 tot 1757. Hy het aanvanklik op opera gefokus, maar hy het ‘n goot bydrae gelewer tot die repertorium vir die klawesimbel. Die jong Scarlatti het in 1719 na Spanje verhuis, en was dadelik beindruk met die kultuur van die land. Hy het veral gespesialiseer in tweeledige sonatas. Deesdae word die werke steeds uitgevoer, en wel op die klavier. Maar talle kenners meen Scarlatti het die kitaar in gedagte gehad toe hy die werke gelewer het. Daarom is dit nie ongewoon nie dat kitaarspelers ook die werke uitvoer en deel van hulle repertorium maak. Stephan Schmidt voer een van die sonatas op die kitaar uit in die program.

Albert Sammons het geleef van 1886 tot 1957. Dit is interessant dat die Engelse komponis homself musiek geleer het. Hy het reeds vroeg begin om die viool baas te raak en het op die ouderdom van 12 reeds as professionele musikant opgetree. Hy het egter as jong volwassene verkies om in kamerorkeste op te tree waar ligte musiek voorgespeel is. Maar hy het steeds voortgegaan om sy loopbaan met erns voort te sit. Hy het selfs as solis van Mendelssohn se Vioolkonsert opgetree. Hy het heelwat korter musiekwerke vir viool en orkes gekomponeer en dis een van die werke, ‘n bagatelle, wat in die program gehoor kan word.

Donderdag 25 Junie 2020
21:10-22:00

Luister na ’n koorwerk uit Glazunov se IVAN DIE VERSKRIKLIKE. Die werk handel oor die lewe van die Russiese heerser, Tsar Ivan, wat in die 16de eeu geleef het. Talle werke is geskryf en gekomponeer oor sy heldedade. Prokofief se partituur het bestaan uit twee dele vir die rolprent van Sergei Eisenstein, met dieselfde titel. Later het een van die komponis se kollegas en vriende, Levon Atovmyan dit as een werk verwerk en Yuri Grigorovich het ‘n ballet hierop gechoreografeer.

Jacvob Pazeller het geleef tussen 1869 en 1957. Hy was ‘n Oostenryker. Hy het van jongs af groot belofte getoon as komponis en het ook vroeg begin dirigeer. Hy het kennis gemaak met twee ander groot name in die genre van walse en polkas, Carl Millöcker en Carl Ziehrer. Dit het hom verder aangespoor om 1 opera, 2 operettas, 1 ballet en ‘n magdom danse en marse te komponeer. Maar sy werke het invergetelheid vergaan, totdat sy kleinseun in 2001 die Jabob Pazeller Orkes gestig het. Hulle repertoium bestaan dan meestal uit Pazeller werke. 

Leopold Stokovsky is ‘n Britse komponis van Poolse herkoms. Vir die grootste deel van sy lewe het hy in Amerika gewerk. Hy was ‘n legende van sy tyd wat talle orkeste gestig of die orkes na nuwe hoogtes gevoer het. Daar is die Cincinatti, Philadelphia en die New York Filharmoniese orkeste waar hy sy merk gemaak het. Maar sy groot bydrae tot musiek was ietwat omstrede. Hy het ‘n vrye hand gehad, wat hy homself toegeeiën het, om komponiste se werke te verander. Onder hulle tel werke van Beethoven, Bach en Brahms. Ander dirigente het hom dit nagedoen, maar gedurende die 20ste eeu het die praktyk darem verval.

Donderdag 18 Junie 2020
21:40-22:30

Luister na ’n deel uit die Horingsonata van Beethoven. Die werk is spesiaal vir die horingvirtuoos, Giovanni Punto, gekomponeer en is die eerste keer in 1800 uitgevoer. Punte was die horingsolis, en Beethoven het hom begelei. Later het Beethoven die werk as ‘n sonata vir tjello en klavier verwerk, en vandag is dit bekend as SONATA VIR  KLAVIER EN HORING OF TJELLO in F majeur, opus 17.

Jean Sibelius, ‘n Finse komponis, het geleef van 1865 tot 1957. Hy het ‘n magdom werke nagelaat. Wat opvallend is, is dat hy omtrent in elke genre gespesialiseer het: 7 simfonieë, ’n vioolkonsert, verskeie simfoniese toondigte en dan verskeie kwartette, trios en duette. Die ROMANSE wat in hierdie program voorgespeel word, is vir tjello en klavier.

Nicolai Paganinni se 24 Caprices, opus 1 was eintlik ‘n stel studies vir die soloviool. Hy was ‘n briljante violis op sy dag, en die stel werke getuig van sy vermoë en die eise wat hy aan sy leerlinge en mede-violiste gestel het. Tydens die eerste uitgawe van die werke, het hy dit “aan die kunstenaars” opgedra. ’n Dokument wat later ontek is, wys dat hy elke studie/caprice aan ’n spesifieke violis (en komponis) opgedra het. Dit is nogal ‘n indrukwekkende lys van kunstenaars wat daardie tyd geleef het. By die laaste uitgawe van die werk wat deur die komponis, Ferdinand David, uitgegee is, het hy Schumann se klavierbegeleiding bygevoeg. Dit is dan ook in die vorm waarin die meeste van die uitvoerings van die stel Caprices vandag uitgevoer word.

Donderdag 11 Junie 2020
21:10-22:00

Luister na ’n deel uit Haydn se DIE SEISOENE. Dit is in 1801 vir die eerste keer opgevoer. Die bekende librettoskrywer, Baron Gottfried Swieten van Oostenryk, het die teks van hierdie sekulêre oratorio van Haydn versorg. Hulle het voorheen saamgewerk tydens die komposie van sy geestelike oratorio, DIE SKEPPING.

Heinrich Baermann is 'n Duitse komponis wat geleef het van 1784 tot 1847. Hy was meer bekend as klarinetvirtuoos as 'n komponis. Komponiste soos Mendelssohn, Von Weber en Meyerbeer het almal werke vir Baermann gekomponeer of aan hom opgedra. Sy grootste bydrae was twee uitstaande werke vir klarinet en orkes: die ADAGIO wat in die program gehoor kan word, en die KONSERTSTUK vir klarinet en orkes.

J.S. Bach se bekende SHEEP MAY SAFELY GRAZE kom uit sy KANTATA, BWV 208. Die woorde van die lied, wat oorspronklik vir sopraan gekomponeer is, is geskryf deur Salomon Frank. Bach het die aria aanvanklik as verjaarsdaggeskenk vir die Hertog van Saxon-Weissenfels gelewer. Later is die werk ook by ander geleenthede, soos troues gesing. Uiteindelik is dit ingesluit in sy KANTATA, BWV 208.

Donderdag 4 Junie 2020
21:10-22:00

Luister na ’n deel uit Francesco Cavalli se opera, LA CALITO. Dit is gebaseer op die mitologiese karakter, Callisto. Die debuut van die werk was in 1651, en het daarna in onbruik verval. Dit is eers weer in die 20ste eeu deur sangers en operageselskappe in hulle repertoriums ingesluit.

Luister ook na Ernst Bloch se GEBED. Hy was ‘n Switser (1880 - 1959) en het op negejarige ouderdom begin met vioollesse, en ook begin komponeer. Hy het later na België en Duitsland gereis om daar verder onderrrig te ontvang. Hy het later na Amerika verhuis waar hy 'n professorskap aan een van die universiteite beklee het.

Antonin Vivaldi was ‘n Italiaanse komponis en priester. Hy het later aan die hoof van ‘n meisiesskool gestaan. Hy het ‘n musiekakademie by die skool gestig, en die leerlinge het uitstaande opleiding ontvang. Daar word geglo dat die meeste van sy werke eers deur die skoolorkes uitgevoer is voordat dit later as ’n gepubliseerde werk die lig gesien het. ’n Deel van een van sy talle fluitconcerti sal in die program gehoor kan word.